Khi nhắc đến tăng huyết áp, nhiều người thường nghĩ đây là bệnh của người cao tuổi. Tuy nhiên, tăng huyết áp đang ngày càng phổ biến ở người trẻ. Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 10 – 15% người trưởng thành dưới 40 tuổi mắc tăng huyết áp và con số này đang tiếp tục gia tăng do các hành vi lối sống không lành mạnh. Nhiều trường hợp phát hiện tình cờ trong các đợt khám sức khỏe hoặc khi người bệnh đã xuất hiện biến chứng.
Các yếu tố nguy cơ góp phần gây tăng huyết áp ở người trẻ là gì?
- Thừa cân, béo phì: Người có BMI ≥ 23 kg/m² (theo tiêu chuẩn dành cho người Châu Á của IDI & WPRO).
- Ăn nhiều muối: Tiêu thụ muối vượt quá mức khuyến cáo làm tăng nguy cơ tăng huyết áp. Theo Tổ chức Y tế thế giới, khuyến cáo người trưởng thành nên tiêu thụ < 5g/ngày (tương đương khoảng 1 thìa cà phê muối).
- Hút thuốc lá: Hút thuốc lá làm gia tăng đáng kể nguy cơ tim mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch.
- Uống rượu bia: Nguy cơ tăng huyết áp gia tăng theo lượng rượu bia tiêu thụ. Việc hạn chế tối đa hoặc tránh sử dụng rượu bia giúp cải thiện kiểm soát huyết áp.
- Ít vận động: Lối sống ít vận động, ngồi nhiều và thiếu hoạt động thể lực làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thông qua việc làm thúc đẩy thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hoá và suy giảm các chức năng mạch máu.
- Tiền sử gia đình: Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc tăng huyết áp có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường sống.
(Hình ảnh minh họa)
Tăng huyết áp ở người trẻ có nguy hiểm không?
Tăng huyết áp ở người trẻ thường không có triệu chứng nên thường được chẩn đoán và điều trị trễ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy huyết áp cao khi còn trẻ có thể gây tổn thương các cơ quan đích như tim, não, thận, võng mạc và hệ mạch máu ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.
Bên cạnh đó, người có huyết áp cao từ khi còn trẻ có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch khác, đột quỵ và suy tim cao hơn khi bước vào tuổi trung niên.
Đáng chú ý, huyết áp có xu hướng duy trì theo thời gian. Người có huyết áp cao ở tuổi trẻ thường tiếp tục bị tăng huyết áp ở độ tuổi trung niên nếu không được can thiệp và điều trị đúng cách.
Khi nào cần tìm các nguyên nhân gây tăng huyết áp thứ phát?
Phần lớn trường hợp tăng huyết áp ở người trẻ liên quan đến lối sống và yếu tố di truyền. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể do các bệnh lý tiềm ẩn như bệnh thận, hẹp động mạch thận, các rối loạn nội tiết (tuyến giáp, tuyến thượng thận), hội chứng ngưng thở khi ngủ, tác dụng phụ của một số thuốc hoặc chất kích thích. Việc phát hiện sớm nguyên nhân giúp điều trị đúng nguyên nhân, cải thiện kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.
Người trẻ bị tăng huyết áp nên được đánh giá chuyên sâu nếu có một trong số các dấu hiệu sau:
- Tăng huyết áp khởi phát ở độ tuổi trẻ (<40 tuổi), đặc biệt khi không có các yếu tố nguy cơ.
- Huyết áp rất cao (≥180/110 mmHg).
- Huyết áp vẫn không kiểm soát được mặc dù đã thay đổi lối sống và sử dụng tối ưu từ ba nhóm thuốc hạ áp trở lên, trong đó có thuốc lợi tiểu.
- Huyết áp đột ngột tăng cao hoặc trở nên khó kiểm soát hơn trước.
- Có bằng chứng tổn thương cơ quan đích như tim, thận, não, mắt hoặc mạch máu.
- Có triệu chứng gợi ý bệnh lý nội tiết, bệnh thận hoặc bệnh mạch máu.
Trong trường hợp này, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm và thăm dò chuyên sâu nhằm tìm nguyên nhân gây tăng huyết áp. Việc phát hiện sớm nguyên nhân giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, cải thiện khả năng kiểm soát huyết áp và giúp giảm nguy cơ tổn thương cơ quan đích về lâu dài.
Người trẻ mắc tăng huyết áp thì có cần uống thuốc không?
Người trẻ bị tăng huyết áp không phải ai cũng cần dùng thuốc ngay. Việc điều trị sẽ được cá thể hoá dựa trên mức độ huyết áp cao, sự hiện diện của các bệnh lý đi kèm hoặc tổn thương cơ quan đích.
Đối với người bệnh chỉ tăng huyết áp nhẹ, chưa có tổn thương cơ quan đích và chưa có bệnh lý đi kèm, bác sĩ có thể ưu tiên thay đổi lối sống trước. Nhưng nếu huyết áp vẫn tăng kéo dài ≥ 140/90 mmHg sau khoảng 3 tháng điều chỉnh lối sống, tăng huyết áp độ 2 hoặc độ 3 ngay từ thời điểm chẩn đoán, đã xuất hiện tổn thương cơ quan đích, mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn, đang trong thai kỳ, nghi ngờ nguyên nhân thứ phát, thì việc dùng thuốc cần được cân nhắc sớm.
Quan trọng hơn hết, điều chỉnh lối sống là điều trị nền tảng ở mọi người bệnh tăng huyết áp, bao gồm:
- Duy trì cân nặng hợp lý hoặc giảm cân nếu có thừa cân, béo phì.
- Tăng cường hoạt động thể lực, ít nhất 150-300 phút/tuần hoạt động thể lực mức độ trung bình hoặc 75-150 phút/tuần hoạt động thể lực mức độ mạnh, kết hợp với các bài tập tăng cường sức mạnh cơ ít nhất 2 lần mỗi tuần.
- Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn.
- Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chế độ ăn giàu kali (nếu không có chống chỉ định).
- Hạn chế rượu bia.
- Ngừng hút thuốc lá.
- Theo dõi huyết áp tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế nhằm phát hiện sớm và đánh giá hiệu quả điều trị.
Thông điệp dành cho người bệnh
Tăng huyết áp không còn là bệnh của người cao tuổi. Người trẻ cũng có thể mắc bệnh và âm thầm tích luỹ tổn thương lên tim, não, thận, võng mạc và mạch máu trong nhiều năm. Người trưởng thành nên đo huyết áp định kỳ. Đối với người dưới 40 tuổi không có yếu tố nguy cơ, có thể đo ít nhất mỗi 3 năm; người có yếu tố nguy cơ cao hoặc huyết áp cao cần được kiểm tra thường xuyên hơn dưới hướng dẫn của bác sĩ.
Nguồn:
- Hinton TC et al. Investigation and Treatment of High Blood Pressure in Young People. Hypertension. 2020.
- 2024 ESC Guidelines for the Management of Elevated Blood Pressure and Hypertension. European Heart Journal. 2024.
Đơn vị:
Khoa Khám Bệnh
ThS.BS. Lương Thị Cẩm Nhung
