1) Bệnh trào ngược dạ dày – thực quản là gì?
Bình thường, khi thức ăn di chuyển từ miệng xuống thực quản, chính nhờ phản xạ nuốt khiến các cơ thắt dưới thực quản giãn ra để thức ăn và chất lỏng đi vào dạ dày và sau đó sẽ co thắt và đóng kín ngăn không cho dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Khi trương lực cơ bị giảm và dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Tình trạng trào ngược với tần suất nhiều khiến cho lớp niêm mạc thực quản bị kích thích bởi dịch dạ dày nên sẽ gây ra các triệu chứng khó chịu và biến chứng, lúc này mới được coi là bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (viết tắt là GERD).
(Hình ảnh minh họa)
2) Dấu hiệu nhận biết:
- Ợ nóng: nóng rát từ vùng thượng vị lên sau xương ức
- Ợ chua, ợ thức ăn: cảm giác nước chua hoặc thức ăn trào lên miệng
- Đầy bụng, chậm tiêu, khó tiêu
- Đắng miệng, hôi miệng
- Đau tức ngực không do tim trong một số trường hợp
- Ho kéo dài, khàn tiếng, vướng họng, nhất là sáng sớm hoặc sau ăn.
3) Một số yếu tố dễ làm bệnh xuất hiện làm tăng trào ngược kích thích niêm mạc thực quản, khiến người bệnh khó chịu hơn:
- Ăn quá no, đặc biệt vào buổi tối
- Nằm ngay sau ăn
- Thừa cân, béo phì
- Ăn nhiều món cay, chua, béo, chiên rán
- Uống nhiều cà phê, rượu bia, nước có gas
- Hút thuốc lá
- Thức khuya, căng thẳng kéo dài
- Mặc đồ quá chật vùng bụng
- Một số người có bệnh dạ dày, thoát vị khe hoành hoặc dùng thuốc làm nặng triệu chứng.
(Hình ảnh minh họa)
4) Nếu tình trạng trào ngược dạ dày kéo dài mà không kiểm soát tốt, bệnh có thể gây:
- Viêm thực quản
- Loét thực quản
- Hẹp thực quản, nuốt nghẹn tăng dần
- Barrett thực quản – một biến đổi niêm mạc cần được theo dõi
- Tăng nguy cơ tổn thương nặng hơn ở thực quản
- Ảnh hưởng đường hô hấp như ho mạn, viêm họng, khàn tiếng ở một số trường hợp.
5) Khi nào cần đi khám ngay? Nên đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Ợ nóng, ợ chua lặp đi lặp lại nhiều lần
- Triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng ăn ngủ, sinh hoạt
- Nuốt nghẹn, nuốt đau
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Nôn ói nhiều
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
- Đau ngực khiến khó phân biệt với bệnh tim
- Ho, khàn tiếng kéo dài không rõ nguyên nhân.
Khi nào cần nội soi dạ dày–thực quản?
Nội soi dạ dày thực quản không phải bắt buộc cho mọi trường hợp nghi trào ngược dạ dày thực quản. Nên được cân nhắc/ưu tiên khi có:
- Nuốt khó
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Nôn kéo dài
- Xuất huyết tiêu hóa: nôn ra máu, đi tiêu phân đen, thiếu máu nghi do chảy máu
- Triệu chứng dai dẳng hoặc tái phát kéo dài, nhất là trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng lâu năm để đánh giá biến chứng như Barrett thực quản
- Người lớn tuổi kèm các triệu chứng báo động như sụt cân, đau bụng trên rốn.
6) Muốn bớt trào ngược dạ dày thì thay đổi lối sống là nền tảng giúp kiểm soát triệu chứng trào ngược:
- Ăn uống khôn ngoan, chia nhỏ bữa ăn, đừng ăn quá no, không nên ăn quá khuya
- Hạn chế: món nhiều dầu mỡ, món cay, đồ quá chua, cà phê, trà đặc, rượu bia, nước ngọt có gas
- Ăn chậm, nhai kỹ, tư thế cũng quan trọng, không nằm ngay sau ăn, sau ăn nên ngồi hoặc đi lại nhẹ nhàng, khi ngủ có thể kê cao đầu giường nếu hay trào ngược về đêm
- Giữ cân nặng hợp lý, nếu thừa cân, giảm cân có thể giúp giảm triệu chứng
- Bớt những thói quen như bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc, giảm stress, tránh quần áo bó chặt vùng bụng.
(Hình ảnh minh họa)
7) Có nên tự mua thuốc uống không?
Một số người nghe mách rồi tự mua thuốc uống kéo dài. Điều này không nên làm bừa, vì triệu chứng nóng rát, đau ngực, đầy bụng có thể giống nhiều bệnh khác. Dùng thuốc không đúng có thể làm chậm chẩn đoán hoặc che lấp dấu hiệu bệnh nặng.
Nếu triệu chứng lặp lại hoặc kéo dài, tốt nhất nên đi khám để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.
8) Hiểu đúng vài điều ha y bị hiểu lầm:
- “Ợ chua chút thôi, ai mà chẳng bị?”
-> Sai. Thỉnh thoảng có thể gặp, nhưng nếu lặp lại thường xuyên thì nên chú ý. - “Uống nước chanh cho dễ tiêu là hết trào ngược?”
-> Không hẳn. Với nhiều người, đồ chua có thể làm khó chịu hơn. - “Chỉ người lớn tuổi mới bị?”
-> Không đúng. Nhiều lứa tuổi đều có thể gặp trào ngược. - “Cứ đau ngực là do tim, hoặc ngược lại cứ ợ nóng là không sao”
-> Sai. Có trường hợp cần phân biệt với bệnh tim mạch hoặc bệnh tiêu hóa khác. Khi đau ngực bất thường, nên đi khám.
9) Thông điệp cuối:
Trào ngược dạ dày – thực quản là bệnh thường gặp, nhưng không nên xem nhẹ. Nhận biết sớm, ăn uống điều độ, ngủ nghỉ hợp lý và đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp giảm khó chịu và phòng biến chứng. Các biến chứng như viêm thực quản, hẹp thực quản, Barrett thực quản đã được ghi nhận khi bệnh kéo dài hoặc không kiểm soát tốt.
Khẩu hiệu dễ nhớ:
“Ăn vừa thôi – đừng nằm vội – bớt cay nóng – bụng sẽ cười!”
Đơn vị:
Khoa Khám Bệnh
BS. Võ Thị Kiều Trang
