Paracetamol truyền tĩnh mạch là thuốc giảm đau – hạ sốt được sử dụng phổ biến trên lâm sàng, đặc biệt ở bệnh nhân nội trú không dung nạp đường uống hoặc cần kiểm soát đau và sốt nhanh. Thông tin sản phẩm của thuốc paracetamol đường tĩnh mạch liệt kê tác dụng phụ hạ huyết áp ở mức hiếm (>1:10000, <1:1000) [1]. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng gần đây cho thấy tỷ lệ hạ huyết áp liên quan đến paracetamol truyền tĩnh mạch cao hơn đáng kể so với thông tin trong tờ hướng dẫn sử dụng [2-4]. Tác dụng không mong muốn này cần được chú ý hơn ở bệnh nhân ICU với tình trạng huyết động không ổn định.
- Tổng quan
Các nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ hạ huyết áp do paracetamol truyền tĩnh mạch dao động từ 10-60% tùy theo định nghĩa và đối tương nghiên cứu, trong đó có khoảng 10% đến 30% những bệnh nhân bị hạ huyết áp này cần can thiệp.
Một nghiên cứu RCT trên người khỏe mạnh do Chiam và cộng sự thực hiện ghi nhận truyền tĩnh mạch paracetamol làm giảm có ý nghĩa thống kê các chỉ số huyết áp tâm thu (SAP), huyết áp tâm trương (DAP) và huyết áp động mạch trung bình (MAP) sau khi truyền so với tá dược của nó (mannitol) và giả dược (nước muối sinh lý). Tuy nhiên, mức độ sụt giảm này thường rất nhỏ (chỉ khoảng 1 đến 2 mm Hg) và ít có ý nghĩa lâm sàng [5].
Nguy cơ hạ huyết áp trở nên rõ rệt hơn ở những bệnh nhân đang điều trị nội trú, đặc biệt là bệnh nhân ICU. Tổng quan hệ thống và phân tích gộp do Simone Messina và cộng sự thực hiện, bao gồm các nghiên cứu được công bố đến cuối năm 2024, ghi nhận tỷ lệ hạ huyết áp liên quan đến paracetamol trên bệnh nhân ICU lên đến 45.5% với sự giảm đáng kể sau khi dùng paracetamol đối với MAP (giảm 6,75 mmHg), SAP (giảm 11,55 mmHg) và DAP (giảm 5,29 mmHg) [2].
Một nghiên cứu quan sát công bố năm 2025 trên 498 bệnh nhân ICU cũng cho kết quả tương tự: SAP trung bình giảm từ 142,8 ± 24,87mmHg xuống 127,56 ± 29,2 mmHg và DAP giảm từ 63,57 ± 16,29 mmHg xuống 58,34 ± 13,13 mmHg sau 60 phút dùng thuốc. Xu hướng hạ huyết áp này được ghi nhận đồng nhất trên nhiều nhóm đối tượng đặc thù trong ICU, bao gồm bệnh nhân hậu phẫu tổng quát, chấn thương, chấn thương sọ não và tai biến mạch máu não [6].
- Cơ chế hạ huyết áp của paracetamol
Cơ chế gây hạ huyết áp của paracetamol vẫn chưa được xác định chính xác. Một số cơ chế được đề xuất bao gồm:
- Giãn mạch ngoại biên: Kích hoạt trực tiếp và gián tiếp các kênh Kv7 bởi chất chuyển hóa của paracetamol là NAPQI và AM404 làm giảm trương lực động mạch. Ở những bệnh nhân bị sốt, giãn mạch da là một cơ chế chính gây hạ huyết áp.
- Giảm cung lượng tim: ức chế nhẹ lực co bóp cơ tim hoặc làm giảm thể tích nhát bóp [7,8].
- Đặc điểm lâm sàng
- Khởi phát nhanh: (5–30 phút sau bắt đầu truyền, đỉnh 15–30 phút), Thời gian kéo dài: 30-120 phút và hầu như tự phục hồi khi ngừng truyền.
- Giảm cả 3 chỉ số huyết áp: huyết áp động mạch trung bình, huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương
- Nhịp tim không thay đổi đáng kể
- Dấu hiệu kèm theo: Giãn mạch da, tưới máu ngoại vi kém (giảm nước tiểu, tăng nhu cầu adrenaline), tác dụng phụ hạ huyết áp độc lập với tác dụng hạ sốt [2-4,6].
- Đối tượng nguy cơ
Các yếu tố nguy cơ gây hạ huyết áp do acetaminophen được xác định trong một số nghiên cứu bao gồm:
- Tuổi cao (≥ 65 tuổi)
- Bệnh lý: Nhiễm khuẩn huyết/ sốc nhiễm khuẩn, nhiễm trùng tiêu hóa, suy tim, suy thận
- Sử dụng dổng thời với thuốc chẹn beta, opioid/ an thần đồng thời, thuốc vận mạch [9,10].
Tuy nhiên, các yếu tố nguy cơ này chưa cho thấy kết quả nhất quán giữa các nghiên cứu khác nhau.
- Xử trí
Các biện pháp xử trí được ghi nhận đối với các đợt hạ huyết áp sau truyền paracetamol bao gồm bù dịch, tăng liều hoặc bolus thuốc vận mạch, điều chỉnh giảm thuốc an thần và thay đổi các thông số thông khí cơ học. Tuy đa số các trường hợp đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ, việc dự phòng và theo dõi sớm vẫn đóng vai trò then chốt nhằm tránh các can thiệp không cần thiết.
- Khuyến cáo
Mặc dù chưa có hướng dẫn chính thức về tác dụng phụ hạ huyết áp của paracetamol, các khuyến cáo thường được đề xuất bao gồm [2-4]:
- Truyền chậm paracetamol IV
- Theo dõi huyết áp trong và sau khi truyền đặc biệt là trong 1 giờ đầu.
- Thận trọng trên nhóm bệnh nhân có yếu tố nguy cơ
- Chuyển sang đường dùng khác nếu có thể
Trên bệnh nhân ICU, hạ huyết áp liên quan đến paracetamol truyền tĩnh mạch không còn được xem là tác dụng không mong muốn hiếm gặp. Vì vậy, cần thận trọng và chú ý theo dõi khi chỉ định thuốc trên người bệnh, đặc biệt ở những bệnh nhân có tình trạng huyết động không ổn định.
Tài liệu tham khảo:
