Viêm họng mạn tính là gì?
Viêm họng mạn tính là tình trạng viêm họng kéo dài (thường trên 4-12 tuần), thể hiện dưới ba hình thức chính là: xuất tiết, quá phát và teo.
Tổn thương có thể lan tỏa toàn bộ vùng họng hoặc khu trú tại một số vị trí:
- Thể toàn lan: Viêm họng mạn tính toàn lan.
- Thể khu trú: Viêm V.A mạn tính và viêm amidan mạn tính.
Cơ chế bệnh sinh của viêm họng mạn tính
Viêm họng mạn tính xảy ra vì niêm mạc họng quá mẫn và các tổn thương do các tác nhân kích thích xảy ra lặp đi lặp lại ở khu vực này. Quá trình viêm kéo dài làm suy giảm chức năng của các tuyến nhầy vùng họng, dẫn đến teo niêm mạc hoặc tăng sản các tổ chức lympho thành sau họng.
Các yếu tố thuận lợi dễ gây bệnh bao gồm:
- Người có cơ địa dị ứng, suy giảm đề kháng hoặc suy nhược cơ thể, tạng tân, tạng khớp.
- Người tiếp xúc với khói bụi, các chất kích thích như: hơi hoá học, bụi vôi, bụi xi măng, thuốc lá, rượu…
- Người thường xuyên hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc ăn đồ quá cay nóng.
- Do ảnh hưởng dịch tiết từ các bệnh lý lân cận không được kiểm soát tốt: viêm mũi xoang mạn tính, hội chứng trào ngược, viêm amidan mạn tính, tắc mũi mạn tính do vẹo vách ngăn, quá phát cuốn, polyp mũi.
Triệu chứng cơ năng
Điển hình nhất là viêm họng mạn tính toàn lan. Cảm giác thường gặp nhất là khô họng, đau, ngứa và vướng họng. Những cảm giác này rõ nhất là buổi sáng lúc mới thức dậy. Bệnh nhân cố ho khạc dai dẳng để làm long đờm, thường ít đờm/không có đờm.
- Nuốt có cảm giác vướng và đau.
- Tiếng có thể khản nhẹ hoặc bình thường.
- Những bệnh nhân uống rượu, thuốc lá, hoặc nói nhiều thì triệu chứng tăng thêm.
- Nóng rát vùng ngực ở bệnh nhân có bệnh dạ dày, trào ngược dạ dày, thực quản.
(Hình ảnh minh họa)
Triệu chứng thực thể
Tùy theo bệnh mà khám họng thấy có tổn thương khác nhau:
- Viêm họng xuất tiết: niêm mạc họng đỏ, có những hạt ở thành sau họng, tiết nhầy dọc theo vách họng.
- Viêm họng mạn tính quá phát: niêm mạc họng đỏ bầm và dày lên. Thành sau họng có tổ chức bạch huyết phát triển mạnh làm cho niêm mạc họng gồ lên thành từng đám xơ to hoặc nhỏ nhiều khi giống như hồng hạt. Tổ chức bạch huyết quá phát, có khi tập trung thành một dải gờ lên ở phía sau và dọc theo trụ sau của amidan trông như một trụ sau thứ hai, gọi là “trụ giả”. Loại này còn gọi là viêm họng hạt.
- Viêm họng teo: Sau giai đoạn quá phát sẽ chuyển sang thể teo. Các tuyến nhầy và tổ chức xơ hoá. Hai trụ giả ở phía sau amidan mất đi. Các hạt ở thành sau cũng biến mất. Màn hầu và lưỡi gà cũng mỏng đi, niêm mạc nhẵn, nhợt nhạt, mỏng, bóng và có mạch máu nhỏ nổi rõ, Eo họng giãn rộng ra, ít tiết nhầy và họng trở nên khô.
Các biến chứng của bệnh
- Viêm thanh quản, viêm khí phế quản mạn tính do dịch rỉ viêm lan xuống đường hô hấp dưới.
- Viêm tai giữa cấp hoặc mạn tính thông qua đường vòi nhĩ.
- Áp xe thành sau họng hoặc áp xe quanh amidan.
- Tổn thương cấu trúc niêm mạc họng dai dẳng, tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn độc lực cao.
- Gây hội chứng hôi miệng dai dẳng, làm người bệnh tự ti khi giao tiếp.
Sơ lược về điều trị viêm họng mạn tính
- Mục tiêu là điều trị tại chỗ và điều trị triệu chứng, kết hợp điều trị các nguyên nhân bệnh lý toàn thân khi nghĩ tới.
- Điều trị nguyên nhân: Điều trị viêm mũi, viêm xoang, viêm amidan, viêm V.A. Điều trị hội chứng trào ngược, omeprazol, lansoprazol… thuốc kháng H2: cimetidin, ranitidin… kháng dopamin: domperidon…
- Điều trị tại chỗ: Giảm bớt các kích thích như hút thuốc lá, uống rượu. Tổ chức phòng hộ bảo hộ lao động tốt, đeo khẩu trang đảm bảo khi lao động:
- Thể viêm họng xuất tiết: bôi, súc họng các thuốc làm se niêm mạc, kiềm tính, giảm viêm giảm đau.
- Thể viêm họng teo hoặc hoại tử: súc họng bằng các thuốc bổ (loại có iod loãng, thuốc dầu), hoặc bằng nước khoáng. Khi vệ sinh họng: dùng các dung dịch giảm viêm. Nhỏ mũi, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, nước biển sâu…
- Điều trị triệu chứng: thuốc làm lỏng nhầy, thuốc kháng viêm, thuốc giảm ho, thuốc chống dị ứng,…
- Điều trị toàn thân: thay đổi thể trạng, thay đổi lối sống, môi trường sinh hoạt, làm việc nếu có thể. Uống vitamin C, A, D.
Phòng ngừa viêm họng mạn tính
- Tích cực điều trị dứt điểm các đợt viêm họng cấp tính ngay từ đầu để tránh chuyển sang giai đoạn mạn tính.
- Giữ gìn vệ sinh răng miệng tai mũi họng chu đáo mỗi ngày.
- Bỏ rượu và thuốc lá, nâng cao thể chất, tăng sức đề kháng của cơ thể.
- Sử dụng bảo hộ, khẩu trang đầy đủ khi làm việc hoặc di chuyển trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất độc hại.
- Tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ đường hô hấp và giữ ấm vùng cổ ngực trong cộng đồng.
- Tiêm chủng vaccine đầy đủ (Cúm, phế cầu, bạch hầu – uốn ván – ho gà).
Đơn vị:
KHOA KHÁM BỆNH
BS. Nguyễn Thiên Hương
